De Kracht van Muziektherapie

‘Elke ziekte is een muzikaal probleem, elke genezing een muzikale oplossing.’ (Novalis)

Wellicht heb je nog nooit van muziektherapie gehoord of krijg je meteen een beeld van wuivende palmbladen, klankschalen en therapeuten die een meter boven de grond zweven. Mensen hebben echt hele rare ideeën. Tijd om dat recht te zetten.

Carlijn van der Eng (22) en Eline Visscher (21) zijn beiden recent afgestudeerd muziektherapeut aan het ArtEZ conservatorium in Enschede. Carlijn is inmiddels aan het werk als muziektherapeut en Eline is bezig om een andere weg in te slaan, die van de klassieke zang. Twee verschillende uitkomsten en blikken op een zelfde achtergrond.

Waarom hebben jullie voor de studie muziektherapie gekozen?

Carlijn: ‘Voor mij was het heel duidelijk. Ik wilde of iets in de zorg doen of iets met muziek. Toen ik een beroepskeuzetest deed, kwam daar creatieve therapie uit. Nu kon ik mijn twee passies in één vak combineren.’

Eline: ‘Toen ik van de havo afkwam, wilde ik eigenlijk klassiek zang gaan doen, maar daar was ik nog wat te jong voor. Ik twijfelde toen ook of uitvoerend musicus wel genoeg voldoening zou geven. Op de website van ArtEZ en de open dag kwam ik de opleiding Muziektherapie tegen. Dat sprak me toen aan omdat ik iets richting de zorg ook nog wel zag zitten, al zag ik mezelf geen verpleegkundige worden.’

Muziektherapie in één zin? Of twee?

Carlijn: ‘Ik krijg binnenkort stagiaires, dus ik moet oefenen! Muziektherapie is een behandelingsvorm waarbij je muziek inzet als medium om mensen te behandelen aan verschillende problematiek. Het kan heel erg wisselen tussen psychische en lichamelijke problemen. Ook chronische, van alles.’

Is er sprake van genezing?

Eline: ‘Per doelgroep is het verschillend hoe mensen, ook de therapeuten, het zien. Voor sommige doelgroepen is het heel moeilijk om te genezen. Een verstandelijke beperking ga je natuurlijk niet oplossen, maar je kunt wel de kwaliteit van leven proberen te verbeteren. Of je kunt kijken of er voor bepaalde problemen die iemand in het dagelijks leven ervaart oplossingen te bedenken zijn in het gedrag van de cliënt of in de omgeving van de cliënt.’

Carlijn: ‘Dat ik echt genezing zag, was in de revalidatie. Dat is eigenlijk ook het doel: ontwikkeling en zo veel mogelijk teruggaan naar wat je verloren hebt. Dat vind ik iets anders dan kwaliteit van leven behouden. Per cliënt kan het ook heel erg verschillen. Ik heb cliënten met dezelfde aandoeningen met wie ik heel anders werk. Bij één ben ik nu echt bezig om hem meer zelfvertrouwen te geven, dat gaat heel erg over het psychologische stuk. Dat is echt een ontwikkeling. En bij iemand anders ben ik vooral bezig om die momenten te geven waarbij hij zich niet gespannen voelt.’

Het is dus een hele individuele en persoonsgebonden vorm van therapie.

Carlijn: ‘Ja, en dat is muziek ook.’

Eline: ‘Daarom is het daar ook zo geschikt voor. Net als dat iedereen een eigen muzieksmaak heeft en ontwikkelt.’

Carlijn werkt met ouderen, maar met verschillende aandoeningen: dementerenden in de eerste fase en laatste fase, het syndroom van Korsakov – ernstige hersenschade gekenmerkt door geheugenstoornissen – en dubbelproblematiek. Behandeling vindt zowel individueel plaats als in groepen.

Hoe ziet een sessie er eigenlijk uit? Laat je de cliënt muziek maken of maken jullie zelf muziek?

Carlijn: ‘Vanuit onze opleiding is de eerste positie om de cliënt muziek te laten maken. Als dat niet gaat, bedenk je andere dingen om tot je doel te komen. Maar juist ervaren is zo belangrijk bij muziektherapie. Ook succeservaringen beleven en emoties kunnen uiten zonder ze uit te moeten spreken. Dat zit heel erg in muziek en daarom is zelf muziek maken in de therapie zo essentieel.’

Eline: ‘Het is wel iets waar de meningen nog over verschillen in het vakgebied. Er zijn ook mensen die alleen maar, wij noemen dat ‘receptief’ werken, muziek luisteren of alleen zelf muziek aanbieden aan de cliënt. Wij zijn ermee opgeleid dat we het alleen op die manier aanbieden een beetje te weinig vinden. Omdat je iemand nog zoveel meer kan bieden door hem ook zelf te laten spelen. Dan kan je als therapeut wel zorgen voor een soort veilige ondergrond, waardoor wat de cliënt ook speelt voor hem klinkt als mooie muziek.’

Carlijn: ‘Ik werk nu met twee groepen dementerenden. Ik bied hen in de huiskamer muziektherapie aan, echt in groepen, in een kring. Normaal zijn het mensen die door elkaar heen praten of die juist liggen te slapen en niks doen, waar heel weinig uit komt. Zodra je muziektherapie aanbiedt en met z’n allen liedjes uit ‘de oude doos’ gaat doen, dan worden ze echt een groep. Ze gaan meer contact maken met elkaar en met jou, ze genieten, ze kunnen ontspannen. Ook merken ze: ‘dit weet ik nog’ en dat is natuurlijk heel prettig als je zoveel kwijt bent geraakt. Ze kunnen zich daar helemaal in laten gaan en  zichzelf zijn en dat vind ik wel een meerwaarde.’

Is er een cliënt die jullie bijgebleven is?

Eline: ‘Ik heb een mooi verhaal over een cliënt uit mijn derdejaars stage: een verstandelijk gehandicapte vrouw. Ze vertoonde al een half jaar negatief gedrag, was vaak boos en wilde niet meer meewerken met de verzorging. Haar begeleiders begrepen niet wat er aan de hand was. Ze hadden van alles geprobeerd, maar kwamen er niet. Uiteindelijk vroegen ze aan de muziektherapeut of die erachter kon komen wat het probleem was. Zij kwam erachter dat er inderdaad een halfjaar geleden een behoorlijke gebeurtenis was geweest, namelijk dat haar vader was overleden. Haar vader kwam elke week op bezoek en ze zongen samen altijd liedjes. Zodra er toevallig zo’n liedje ergens klonk, begon ze onbedaarlijk te huilen en niemand snapte waarom. Eigenlijk was dat gewoon nog haar verdriet en onbegrip. Het verdriet om haar vader bleek de kern te zijn en mijn stagebegeleider en ik zijn daarmee aan het werk gegaan. We zijn die liedjes die zij altijd met haar vader zong heel langzaam en voorzichtig ook gaan spelen en luisteren, maar dan in andere versies, zodat het minder dichtbij kwam. Je merkt dat iemand aan het einde van een traject zich veel rustiger gedraagt en als er nu zo’n lied voorbijkomt, dat ze soms nog wel een traan laat, maar wel met een glimlach. Je ziet dat ook bij verstandelijk gehandicapten er een heel proces voor nodig is om zoiets te verwerken en dat heel veel mensen dat vaak even vergeten. Uiteindelijk was zij weer veel makkelijker te verzorgen en overdag weer een stuk vrolijker.’

‘Ze laat soms nog wel een traan, maar wel met een glimlach.’

Carlijn: ‘Ik heb een verhaal uit mijn stage in Buenos Aires, Argentinië. Deze cliënt kwam helemaal uit het noorden, wel drie uur vliegen, om in Buenos Aires te revalideren van een hersenbloeding. Ze was half verlamd hierdoor en had haar spraak verloren. Het klinkt misschien een beetje gek, maar toen ik daar net aankwam, sprak ik geen Spaans en eigenlijk konden we elkaar daarin al een beetje vinden: dat we ons allebei niet zo goed konden uiten via taal. In de muziek had ik wel gelijk met haar contact, zij kon wel hele liedjes zingen. Muziek zit in een ander gedeelte van de hersenen dan het spraakcentrum en dat kan vaak behoorlijke klappen opvangen. Ik ben met haar via muziek ook bezig geweest met begrip, zoals dat we zongen over een bepaald voorwerp en dat ze op een gegeven moment dat ook weer kon zeggen. Ik heb één moment gehad dat het echt heel confronterend voor haar was. We deden toen een liedje over ‘luid en zacht’. We zongen de woorden ‘luid’ en ‘zacht’ heel luid of heel zacht om dat dan te benadrukken. Toen ze het moest zeggen, kwam het niet en was ze helemaal ontdaan. Ik heb toen met haar een liedje gezongen waarvan ik wist dat ze dat altijd mooi vond en op een gegeven moment, ze was eerst weer helemaal in zichzelf, hebben we via de muziek weer contact gekregen en was ze opgelucht. Ze stond weer open voor contact en voelde zich gelukkig. De kracht van muziek zie ik daar wel heel erg in terug. Dat je zoveel contact hebt via muziek, ook al spreek je geen taal of begrijp je het niet, dat je via muziek toch echt een band kan opbouwen.’

Geschreven door Namen-Uitgeverijeee-

Ontwerp door Namen-Uitgeverij-4