Dertig jaar EKKO: Een beknopte geschiedenis

‘EKKO, Utrecht’s nieuwste jongerencentrum aan de Bemuurde Weerd WZ opent haar deuren’, zo meldden de krantenkoppen precies dertig jaar geleden. De wieg van het poppodium staat in de reformatorische studentensociëteit S.S.R. (vanaf 1906 heeft de vereniging er 79 jaar gezeten) en ontwikkelt zich van sociaal-cultureel jongerencentrum tot veelzijdige culturele broedplaats.

Nu, dertig jaar later is EKKO een dik geschiedenisboek geworden, vol spannende verhalen. Hoogte- en dieptepunten, generaties vrijwilligers die EKKO altijd draaiende hebben gehouden en voor nog meer generaties bezoekers en artiesten een plek waar de mooiste herinneringen ontstonden. EKKO is in dertig jaar aanzienlijk veranderd, maar eigenlijk ook gewoon hetzelfde gebleven.

Een korte geschiedenisles over dertig jaar EKKO, samengevat in dertig feiten.

  1. Op woensdag 8 januari 1986 om 14.30 uur opende ‘Kultuurcentrum EKKO’ haar deuren. Die dag nog niet voor publiek, maar voor leden van de gemeenteraad, de wethouder en nog ongeveer 150 genodigden. Er werd champagne gedronken, lekkere hapjes gegeten en enkele toespraken gehouden (o.a. van de wethouder).
  1. Het vinden van een nieuwe naam heeft twee avonden vergaderen gekost. Na een democratische stemmingsprocedure en 350 ingediende namen is uiteindelijk EKKO gekozen. Andere opties waren o.a. ‘Cowboy Henk’, ‘Ozewiezewoze’, ‘Zwijneshampoo’, ‘Poehee’, ‘Kilimanjaro’ en ‘Koeiestal’. EKKO betekent niets, maar is gekozen omdat het lekker in het gehoor ligt en omdat het op veel manieren geïnterpreteerd kan worden. Zo wordt er wel eens gezegd dat het vernoemd is naar Echo & The Bunnymen of dat het een afkorting is voor de vier pijlers Emancipatie, Kultuur, Kreativiteit en Ontmoeting.
  1. Op 9 januari 1986 was EKKO dan echt officieel open voor iedereen. Die avond werden er twee films vertoond in het filmhuis op de tweede verdieping (De Illusionist van Jos Stelling en Stranger Than Paradise van Jim Jarmusch).
  1. De gemeente kocht in 1978 het pand aan de Bemuurde Weerd, met de belofte het grondig te verbouwen. Wel werd de voorwaarde gesteld dat EKKO het pand zou delen met een etnische minderheid. Dat is uiteindelijk Stichting Marokkaans Jongerenwerk (SMJ) geworden. Lang heeft de stichting er niet gezeten. Vanaf mei 1986 had EKKO het pand al voor zichzelf.
  1. Tijdens de eerste publiciteitscampagne in 1986 werd de slogan ‘EKKO va bene’ gelanceerd, Italiaans voor ‘Kijk eens aan, dat gaat goed’. Hierdoor werd er ook wel eens gedacht dat de naam van het Italiaanse woord ‘ecco’ afstamt.
  1. De eerste band die ooit in EKKO speelde is de Nederlandse groep De Div (die in 1990 ophield te bestaan). Dat was op vrijdag 10 januari 1986.
  1. In 1986 begon EKKO met veertig vrijwilligers en één vaste medewerker, die de boel moest zien te organiseren en coördineren. De programmering werd toen nog door de vrijwilligers gedaan. De vrijwilligers werden in verschillende werkgroepen ingedeeld. Zo had je bijvoorbeeld ‘de band-groep’ die de bands boekte en de ‘dj-groep’ die de dansnachten programmeerde. In 1991 werden deze samengevoegd als ‘muziekgroep’.
  1. Naast de grote zaal, het eethuis, een theatergroep, een vrouwengroep, het filmhuis en een Politiek Kafee (PolKa) was er op de derde verdieping ook een doka voor amateur-fotografen.
  1. Het eerste jaar kende EKKO 18.000 bezoekers, gevolgd door meer dan 20.000 bezoekers in 1987. In 2004 werd voor het eerst de mijlpaal van 40.000 bezoekers bereikt. In 2015 waren dat er 54.000.
  1. Sinds de opening heeft EKKO altijd een eethuis gehad, ook in ’86 twee dagen in de week (toen ‘KOKO’ genaamd, afkorting van KOkersKOllektief). Voor fl 6,50 kreeg je al een heerlijk vegetarisch driegangenmenu voorgeschoteld. Vanaf april 1994 was het eethuis vier dagen in de week geopend, maar dat werd in 1995 alweer teruggebracht naar drie avonden. De druk op het inroosteren van vrijwilligers was te hoog. EKKO had dat jaar 150 vrijwilligers en vier betaalde krachten.
  1. Anderhalf jaar na de opening, in het voorjaar van 1987, dreigde EKKO haar deuren alweer te moeten sluiten. De afdeling Welzijn van de gemeente had flinke bezuinigingsplannen en de subsidiekraan zou worden dichtgedraaid. EKKO besloot tot actie over te gaan, met een handtekeningenactie en demonstraties. De leus die door EKKO-medewerkers veel werd gebruikt was: ‘Afdeling Welzijn, laten we wel zijn! EKKO moet! Ook na 1988!’ Op 15 december 1987 werd in de gemeenteraadsvergadering besloten dat EKKO haar pand kon behouden.
  1. Sinds 1988 waren er ook dance-avonden. EKKO verzorgde als één van de eerst zalen een vaste avond (Dance-O-Mania) met de toen opkomende techno, acid house en dance. Technopionier Jeff Mills draaide destijds ook een keer op een van die avonden.
  1. In november 1988 bracht EKKO een eigen kookboek uit, met daarin 80 vegetarische recepten.
  1. In 1988 werd ook de eerste editie van Impakt festival in EKKO georganiseerd, aangekondigd als ‘een tweedaagse experimentele kunsthappening’.
  1. Sinds het begin van de jaren negentig had EKKO een geïsoleerde studio, waar bands voor een lage prijs konden repeteren.
  1. In 1996 had EKKO al een eigen website (dru.nl/ekko/), omdat EKKO betrokken is geweest bij de oprichting van de DRU (Digitale Regio Utrecht).
  1. Halverwege jaren negentig had EKKO het moeilijk. Verlaagde bezoekersaantallen en een teruglopend aantal vrijwilligers waren het gevolg van meer concurrentie en het donkere imago van EKKO. Zo werd het pand ook wel eens een ‘vleermuishol’ genoemd. In 1998 werd EKKO verbouwd, om een meer open karakter te krijgen. Alle activiteiten zouden voortaan op de begane grond plaatsvinden, zodat je vanaf de straat kon zien wat er in EKKO te doen was.
  1. De eerste Diep in de Groef was in september 1998. Oorspronkelijk was dit opgezet als een toegankelijke, maandelijkse dansavond met Jan de Kruijff, de godfather van de Utrechtse dj’s. Er was ook altijd een bingo. Omdat EKKO nog niet zo liep net na de verbouwing en hervorming tot poppodium, werd er na een jaar besloten om de avond om te vormen tot een laagdrempelige dansavond met alternatieve muziek. Sytse Wils en Joep Smeets (allebei ooit programmeur bij EKKO) wilden de avond zelf gaan draaien, met als belangrijkste motivatie ‘dat dat goedkoop was’. De eerste Diep in de Groef nieuwe stijl had maar 30 bezoekers. Toch geloofde EKKO in het concept. Door er bijna wekelijks te gaan staan als Gemene Mixmeesters zorgden Sytse en Joep voor continuïteit en konden ze een link maken tussen het concertprogramma en EKKO als uitgaansplek.
  1. In 1998 kocht EKKO oude 7” singletjes waar dan eigen stickers op werden geplakt, met een nieuw EKKO-hoesje eromheen, waarop het programma voor die maand op stond. Goeie guerilla-promotie!
  1. Programmeur Sytse dacht in 1999 de grote Engelse skaband The Selecter te hebben geboekt, maar kreeg The Slackers. De New Yorkse skagroep zorgde gelukkig wel voor één van de beste concerten van dat jaar.
  1. The Strokes (toen nog onbekend) werd in 2001 aangeboden, maar de zaal bleek die datum al verhuurd te zijn aan de Marco Borsato Fanclub.
  1. EKKO kreeg in 2002 een Ijzeren Podiumdier voor beste poppodium (op 12 juni werd deze uitgereikt).
  1. Eerste EKKO-programmeur Sytse Wils (begonnen in 1998) ging in 2003 aan de slag bij Tivoli. Joep Smeets verving zijn functie. In 2007 vertrok Joep naar 013 en werd Eduard Versteege aangenomen (die tot op de dag van vandaag nog programmeur is van EKKO).
  1. In 2004 mocht EKKO een ‘Duiveltje’ in ontvangst nemen. Dat is een prijs van het Nationaal Popinstituut. Nederlandse muzikanten bepalen wat volgens hen de beste zaal van het jaar is.
  1. De eerste editie van Full Spectrum was op 24 september 2004. Headliner toen was toen Superpitcher. Daarop volgden memorabele avonden met o.a. Nathan Fake, Dominik Eulberg, Alex Smoke en Mathew Jonson.
  1. Vanwege aangescherpte brandveiligheidsregels werd de capaciteit van EKKO in april 2005 teruggebracht naar 135 bezoekers, totdat er een nieuwe brandtrap gebouwd zou zijn. Dit betekende dat er een aantal shows verplaatst moesten worden (o.a. het uitverkochte concert van Millionaire, dat toen naar Tivoli de Helling werd verplaatst).
  1. In 2006 werd het filmhuis opgeheven. Er was al voldoende aanbod in Utrecht op filmgebied. EKKO ging vanaf toen alleen nog maar doen waar het echt goed in was: muziek programmeren. EKKO was nu echt een poppodium geworden en geen cultuurcentrum meer.
  1. In 2011 bestaat EKKO 25 jaar en viert dat met twee exclusieve plakken vinyl (EKKO Recordings). De inhoud werd samengesteld door bezoekers, die konden stemmen op een shortlist van roemruchte EKKO-optredens. Het vinyl werd gefinancierd met hulp van crowdfunding.
  1. In het verleden is gebleken dat mensen die werkzaam zijn geweest voor EKKO niet alleen een enorme bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van EKKO en het muziekklimaat in Utrecht, maar dat zij door die ervaring veel kennis eigen hebben gemaakt welke zij inmiddels toepassen in andere zowel profit als non-profit organisaties. Mark Minkman (directeur Paradiso) over EKKO: ‘De lijst met mensen die in de Nederlandse popindustrie iets betekenen en die een EKKO-verleden kennen is indrukwekkend. EKKO is een belangrijk opleidingsinstituut voor de Nederlandse popsector!’. Voorbeelden: Sytse Wils (programmeur TivoliVredenburg), Joep Smeets (programmeur 013), Maurice Spijker (boeker MOJO Concerts), Michiel Peeters (dance programmeur TivoliVredenburg), Marije van Veen (Lexicon Bookings), Allert Aalders (Human Beings, technicus voor o.a. TivoliVredenburg en T. Raumschmiere), Ingmar Griffioen (3voor12, Never Mind The Hype), Esther Lubberding (Bevrijdingsfestival Utrecht), Marco Muhring (Friendly Fire), Marcel Mertens (PIAS, Sellaband, Buma) en Bob van Heur (Le Guess Who?, Belmont Bookings).
  1. Een aantal voorbeelden van bands, artiesten en DJ’s die in de afgelopen 30 jaar in EKKO hebben gestaan en inmiddels in de grootste zalen van Nederland spelen: Four Tet, Franz Ferdinand, The Black Keys, Beach House, Fuck Buttons, Patrick Watson, Floating Points, Jamie Lidell, Damien Jurado, Savages, Motorpsycho, Jeff Mills, I Am Kloot, Triggerfinger, Oscar and the Wolf, Mando Diao, Kensington, Blood Red Shoes, The Veils, Grizzly Bear, Nils Frahm, The Decemberists, Tiga, Richie Hawtin, Ojos de Brujo, The Wombats, Wire, Father John Misty, The Undertones, Fink, The Tallest Man On Earth, Future Islands en Death Cab For Cutie. Nog steeds is het dé plek in Utrecht om nieuw talent te ontdekken.

 

Tekst & Beeld door

Namen-Uitgeverij-2